Politiek onbereikbaar in cyberspace

Sociale media lijken aan te slaan als nieuwe manier om politiek actief te zijn. Zowel politici als burgers proberen via Twitter, Hyves of Facebook elkaars aandacht te trekken voor hun politieke standpunten. Maar heeft dat wel effect?

Er bestaan inmiddels duizenden communities op Hyves en Facebook waar burgers samenkomen om te praten of hun onvrede te uiten over een bepaald onderwerp. Er zijn communities over kraken, dierproeven, cultuurbezuinigingen, abortus, de AOW en de ideeën van Geert Wilders.

Ook politici maken steeds meer gebruik van sociale media. Een ruime meerderheid van de Tweede Kamerleden is actief op Twitter en nog meer politici zijn actief opsociale netwerken als Facebook en Hyves. Politieke partijen posten filmpjes op hun eigen videokanaal op YouTube. en oud-politicus Rita Verdonk probeerde haar aanhangers een verkiezingsprogramma te laten schrijven via een wiki.

Via sociale media lijkt het makkelijker dan ooit om veel mensen voor een politiek doel bijeen te brengen. Voor het boek Veel gekwetter, weinig wol onderzochten wij met een groep studenten of dat ook daadwerkelijk zo is. Wat leveren sociale media politici eigenlijk op? Komen burgers via internet inderdaad makkelijker met politici in contact? Uit onze interviews met Tweede Kamerleden, Europarlementariërs en burgeractivisten blijkt dat politici en burgers nogal eens langs elkaar heen praten in cyberspace.

Burgeractivisten online

Burgeractivisten zijn burgers die zelf een community op Hyves of Facebook starten in de hoop een beweging van burgers op gang te brengen. Deze activisten vervullen verschillende rollen om van hun hyve een succes te maken: ze zijn journalist door informatie aan te dragen op de website; ze zijn activist en dragen op hun hyve vooral hun eigen standpunten uit; en ze zijn moderator: ze lezen de reacties van burgers, leiden de discussie en verwijderen ongepaste bijdragen.

Burgeractivisten blijken een uitgebreide politieke visie op het onderwerp van hun hyve te hebben. Ze hebben daarbij een eigen actieplan. Zo denken de burgeractivisten vaneen hyve tegen dierenleed dat de meeste mensen zich onvoldoende bewust zijn van het thema dierenmishandeling, en dat dit probleem alleen opgelost kan worden als burgers massaal inzicht krijgen in het bestaan ervan, de oorzaken en oplossingen.

De meeste burgeractivisten willen een politiek-inhoudelijke verandering bewerkstelligen. Daarbij verwijzen ze regelmatig naar succesvolle voorbeelden waarbij burgers via sociale media massaal zijn gemobiliseerd, zoals de demonstraties van scholieren tegen de 1040 urennorm in het middelbaar onderwijs in 2007. Met hun hyve hopen deze burgeractivisten zelf ook hun standpunten te verspreiden onder grote groepen burgers die vroeger niet bereikt werden. Als dat lukt, kan de politiek effectiever worden aangesproken en beïnvloed, denken ze.

Afhakers en volhouders

Maar is actie voeren via Hyves wel zo effectief? Hoewel de burgeractivisten een duidelijke theorie hebben over hoe de hyve tot meer bewustwording zal leiden, is de praktijk volgens diezelfde burgeractivisten aanzienlijk anders: velen blijken al lang met hun hyve gestopt op het moment dat ze voor het onderzoek werden benaderd.

Deze afgehaakte burgeractivisten waren sowieso weinig op hun hyve te vinden. Zij zijn een paar weken actief, maar daarna verslapt hun aandacht. De belangrijkste reden hiervoor is dat de actie volgens hen niets heeft opgeleverd. Ze zijn er niet in geslaagd in korte tijd veel mensen te bereiken, kregen weinig reacties en denken dat dit ook niet meer gaat veranderen.

Een kleine groep burgeractivisten houdt wel vol. Zij blijven berichten posten, discussies modereren en denken dat actie voeren loont. Toch hebben ook zij alleen bij uitzondering een groot publiek. Dit zijn eerder beroepsactivisten voor wie actie voeren een doorlopende missie is, terwijl afhakende activisten het zagen als een eenmalig experiment.

Voor beide groepen geldt dat de actie geen duidelijk politiek gevolg heeft: het is onduidelijk of er veel burgers zijn die bewuster zijn geworden van het probleem, laat staan of de politiek zich iets van de hyve heeft aangetrokken.

Politiek zoekt achterban

Burgeractivisten lukt het dus eigenlijk niet om via Hyves politici te bereiken. De vraag is of politici wel kunnen profiteren van hun aanwezigheid op Hyves en Twitter. Bieden sociale media hen een kans om burgers te bereiken, een beter imago op te bouwen en met burgers in contact te komen?

Op het eerste gezicht lijkt het antwoord bevestigend: tijdens zijn campagne voor het Amerikaanse presidentschap in 2008 wist Barack Obama via sociale media miljoenen burgers te motiveren om voor hem langs de deuren te gaan, burgers op te bellen, lokale bijeenkomsten te organiseren en geld te doneren. Zijn inspanningen laten zien dat burgers via sociale media massaal te mobiliseren zijn. Politici verwijzen regelmatig naar deze grote effecten die sociale media hebben gehad en willen hier wel een graantje van meepikken. Maar is dit resultaat ook in Nederland mogelijk?

De boot niet willen missen

Uit interviews met leden van de Tweede Kamer en het Europees Parlement blijkt dat het starten met media als Hyves, Facebook of Twitter nauwelijks een weloverwogen beslissing was. Sommigen kregen een tip van een collega of een medewerker, of iemand stuurde ze een uitnodiging om zich aan te sluiten. De Kamerleden of Europarlementariërs denken niet na of er burgers zijn die interesse hebben in deze toepassingen, maar gaan er gewoon mee beginnen.

Hetzelfde geldt voor politici die geen gebruik maken van sociale media, ook zij hebben er niet lang over nagedacht. Ze hadden er vooral geen zin in en konden niet goed kiezen met welke van de vele sociale media ze aan de slag moesten gaan.

Het gebruik van sociale media door politici wordt sowieso lang niet altijd ingegeven door enthousiasme. Voorlichters en politici zijn vooral bang dat ze niet met hun tijd meegaan en dat daardoor de band met de kiezer achteruit kan gaan. Ook bestaat de angst dat hun imago schade oploopt als journalisten erachter komen dat weinig mensen vriend van de politicus zijn op Hyves of Facebook.

Eenrichtingsverkeer

Bovendien blijkt dat politici de input van burgers via sociale media eerder als een bijproduct zien. Het gaat hen op Facebook en Twitter vooral om eenrichtingsverkeer: berichten van de politicus naar de burger en niet andersom. Politici zeggen burgers in de eerste plaats via sociale media te willen informeren over hun werk. Vooral Europarlementariërs hopen dat burgers dankzij informatie via Hyves en Twitter een beter beeld krijgen van wat het werk in het Europees Parlement inhoudt. Maar of dit echt zo werkt, weten ze eigenlijk niet.

Het aantal berichten dat politici via Hyves, Facebook en Twitter binnen krijgen blijkt ook enorm tegen te vallen. Politici krijgen vooral veel e-mails van burgers: voor veel Kamerleden zijn tientallen tot honderden e-mails van burgers per dag geen uitzondering. Geen van de ondervraagde politici stuurt iedere burger een reactie terug en een persoonlijk antwoord is al helemaal zeldzaam.

Uit de gesprekken met politici blijkt al snel wat de reden is dat niet iedereen een antwoord krijgt: ze vinden het vaak niet belangrijk genoeg. Het aantal bruikbare ideeën is simpelweg te gering om echt met de feedback van burgers aan de slag te kunnen. E-mails van burgers beantwoorden kost zo wel veel tijd, maar heeft weinig inhoudelijk effect op het werk van politici.

Liever offline aandacht

Hoewel sociale media een grote potentie lijken te hebben, is het voor gewone burgers vrijwel onmogelijk door te dringen tot een groot publiek, hoe graag ze dat ook willen. Ook politici zijn veelal onbereikbaar. Dat blijkt ook uit de houding die politici zelf innemen tegenover het gebruik van sociale media. Politici vinden de online reacties van burgers over het algemeen niet interessant.

Vooralsnog spelen sociale media in Nederland dus nauwelijks een rol bij het betrekken van burgers bij de politiek of het overbrengen van ideeën van burgers op politici. Het belangrijkste voordeel dat Kamerleden en Europarlementariërs hebben ontdekt is – verrassend genoeg – dat ze via Twitter makkelijker contact kunnen onderhouden met journalisten.

De enige meerwaarde van sociale media is dan dat politici sneller in de traditionele media komen: de televisie en de krant. Want, zo zeggen ze, alleen via die media kunnen ze pas echt veel burgers bereiken.

Dit artikel verscheen op Kennislink

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s